اين‌ حمام‌ در محله‌ اوچ‌ دكان‌ اردبيل‌ واقع‌ شده‌ است‌. دهليز اين‌ حمام‌ محوطه‌ شش‌ ضلعي ‌با شش‌ تاقچه‌ است‌ و رختكن‌ آن‌ نيز چهار تاق‌ عريض‌ و كم‌ عمق‌ دارد. سطح‌ ديوارها، آويزها و سطح‌ رختكن‌ با اسليمي ‌هاي‌ گل‌ و برگ‌ ساده‌ با اسليمي‌ توريقي‌ ساده‌، صحنه‌ هاي‌ تشريفاتي‌ مربوط‌ به‌ خادم ‌ها، ترنج‌، گل‌ هاي‌ شاه‌ عباسي‌ و گلبرگ هاي‌ ريز با نقاشي‌ هاي‌ مختلف‌ مزين‌ شده‌ است‌ و كه‌ تحسين‌ هر بيننده ‌اي‌ را برمي ‌انگيزد. بر اساس كتيبه كاشي سر در آن حدود سال 1259 ه.ق توسط شخصي از خاندان صادقي اردبيل ساخته شده است.

 

متن كتيبه مشتمل بر سه بيت شعر حاوي نام باني، ماده تاريخ و توصيف حمام است. حمام اوچ دكان با نقشه مستطيل شكل داراي بخش هاي مختلف از جمله ورودي و هشتي پشت سر آن، رختكن، گرمخانه، حوض خانه و بخش هاي ديگر است. ويژگي برجسته اين بنا نقاشي هاي بسياري بود كه تقريبا بر تمام سطوح داخلي بنا كشيده شده و مشتمل بر نقوش انساني، گياهي و اسليمي بوده است بخش قابل توجه از اين تزئينات در دوره اخير با لايه اي از گچ پوشيده شده است. اين بنا داراي گرمخانه مستطيلي شكل است كه به وسيله يك محوطه چهار ضلعي و راهرويي زانويي مانند به سربينه متصل مي شود. بنا در اصل داراي دو بخش مردانه وزنانه بوده كه اكنون از بخش مردانه آن استفاده مي شود و به شماره 12/4 به ثبت تاريخي رسيده است.

 

اين قلعه در ورودي مشكين شهر(خياو) در ارتفاع 50 متري خياوچاي قرار گرفته و از 3 طرف با شيب تند به خياوچاي منتهي مي شود. قله سبلان در قسمت جنوبي قلعه خودنمايي مي كند. در ضلع شمالي قلعه در داخل خياوچاي(باغ نوروز) سنگ نبشته اي موجود است كه بر روي آن تاريخ 347 م(هفتمين ماه از بيست و هفتمين سال از سلطنت شاپور دوم) نقش بسته است. اين كتيبه اولين سنگ نبشته دوران ساساني كشف شده در آذربايجان است. بنا به نوشته اين سنگ نبشته، قلعه كهنه(كهنه قالا) به دستور نرسه هرمز، حكمران محلي منطقه مشكين شهر ساخته شده و شش سال به طول انجاميده و چندين دوره تعميرات در آن صورت گرفته كه آخرين تعمير اين قلعه در دوران زنديه مي باشد. به گفته«محمد علي مخلصي» در كتاب«فهرست بناهاي تاريخي آذربايجان» اشياي سفالي و مفرغ به دست آمده از اين قلعه در ضلع شمال غربي و پاي ديوار قلعه مربوط به دوره هاي پيش از ساسانيان مي باشد. طول ضلع شمالي قلعه 95 متر و ضلع جنوبي آن 115 متر مي باشد. قلعه از 4 ديوار خشتي و چندين برجك تشكيل شده است كه قطر ديوار آن 1 متر مي باشد.

قلعه كهنه تحت شماره 618 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است. ميراث فرهنگي در سال 83 نسبت به مطالعه ـ طراحي و آسيب شناسي اين اثر اقدام خواهد كرد. در منتهي اليه شرقي ضلع شمالي آثار دو برج به قطر هاي ۵/۷ و ۶ متر با ضلع بهتر از برج هاي ديگر به چشم مي‌ خورد. سازه هاي ديوار هاي قلعه از سنگ، ملات گچ و آهك و بقيه از خشت و كنگره هاي آن از گل ساخته شده است. بناي اوليه اين قلعه در زمان شاپور دوم ساساني به دستور«نرسه هرمز» حكمران ساساني خياو در مدت ۶ سال ساخته شده است و از زمان زنديان تاكنون هيچ گونه اقدامي براي مرمت آن انجام نشده است. اين قلعه با مساحتي در حدود ۱۵ هزار متر مربع در قسمت ورودي مشكين شهر از طرف جاده اردبيل و بر روي تپه اي طبيعي با ۵۰ متر ارتفاع واقع شده و از شش برجك با ديوار هاي ضخيم خشتي و حجره هاي كوچك آخور مانند تشكيل شده است.

 

طراحي اين حجره ها به صورتي است كه هر حجره براي اسكان يك سرباز به همراه اسب پيش بيني شده است. در منابع ياد شده تاريخي آمده كه نادرشاه افشار هنگام بازگشت از دشت مغان مدتي در اين قلعه اقامت داشته و اين گفته تاريخي مي رساند كه قلعه ياد شده در حدود ۳۰۰ سال پيش پابرجا بوده و در زمان قاجاريه و حتي پهلوي به صورت پادگان سواره نظام استفاده مي شده است. متأسفانه در حال حاضر كهنه قلعه يك بناي خشتي مخروبه است كه روز به روز اين وضع حادتر مي شود. خوشبختانه در سال ۱۳۸۵با همت مسئولان استان و شهرستان مالكيت قلعه كه زير نظر وزارت دفاع بوده از سوي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري تملك شده است.

ديو قالاسي(قلعه ديو) در شمال شرق مشگين ‌شهر، ما بين روستاهايي«قوزلو» و« كويج» و در ۵ كيلومتري روستاي كويج قرار گرفته ‌است. اين قلعه در دامنه كوه سبلان قرار دارد و از مسير جاده انار و قوزلو مي‌ توان آن را بهتر ديد.

 

قلعه با سنگ ‌هاي بزرگي به ‌ابعاد ۶۰ سانتي ‌متر در ۲ متر و ۱۰ سانتي‌ متر به ‌شيوه قلعه ‌هاي اورارتوها بدون ملات ساخته‌ شده ‌است و داراي طبقات مختلف مي ‌باشد و قسمت بزرگي از آن از بين رفته ‌است. اين بنا طي شماره ۶۳۰ به ثبت آثار ملي رسيده ‌است. با توجه به موقعيت قلعه و اشراف كامل آن به مناطق اطراف، اهميت سوق الجيشي آن زياد بوده است.

X